Tadeusz Dohnalik

13 . 05 . 2022

Tadeusz Dohnalik (1908 - 1992) był wybitnym fotografem, nauczycielem i krajoznawcą. Był również obserwatorem i dokumentalistą. O swój dorobek dbał z ogromną uwagą dla szczegółów o czym świadczą precyzyjnie opisane odwrocia fotografii uwzględniające: datę zdjęcia, miejsce wykonania a nawet inicjały osób, którym przekazał swoje odbitki. Na uwagę zasługuje również fakt, że Dohnalik był jednym z najbliższych współpracowników Mieczysława Orłowicza i brał udział w Jego licznych, słynnych wyprawach, których celem było ugruntowanie wśród Polaków wiedzy o ziemi ojczystej i rozbudzenie w społeczeństwie uczuć patriotycznych. Po wojnie uczestniczył w objazdach fotograficznych Ziem Północnych i Zachodnich. Ich celem było zapoznanie się ze stanem urządzeń technicznych obiektów turystycznych, a także zebranie materiału opisowego i fotograficznego Ziem Odzyskanych. Poza malowniczymi widokami i architekturą, bardzo ważna była dla fotografów tych wypraw również etnografia, która była elementem badań nad lokalną historią. Artysta fotografował od 1924 roku - był bliskim współpracownikiem i przyjacielem Mieczysława Orłowicza, wieloletnim pracownikiem Ministerstwa Komunikacji zajmującym się zagospodarowaniem turystycznym kraju. Dohnalik zasłynął pierwszą (zbiorową) wystawą w 1937 roku pt. "Piękno krajobrazu Polski" zaprezentowaną we Lwowie. Specjalizował się w fotografii krajoznawczej. Podobnie jak Jan Bułhak - był przedstawicielem nurtu fotografii ojczystej. Wiele z jego prac zostało wydanych jako pocztówki fotograficzne przez lwowską "Książnicę-Atlas", a także jako ilustracje w licznych wydawnictwach i prasie turystycznej w latach powojennych. Tadeusz Dohnalik urodził się 18 lipca 1908 roku we Lwowie. Był absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, magistrem romanistyki. W czasie II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej w Okręgu Lwowskim. Od 1934 roku był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, a od 1935 roku - Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. W latach 1945-1975 aż do przejścia na emeryturę był pracownikiem Wydziału Turystyki w Ministerstwie Komunikacji, później w Biurze Turystyki Ministerstwa Kolei, a następnie w Komitecie do Spraw Turystyki oraz w Głównym Komitecie Kultury Fizycznej i Turystyki. Pracował na stanowisku naczelnika Wydziału Planowania Zagospodarowania Turystycznego, a potem w Departamencie Inwestycji jako członek Komisji Oceny Projektów Inwestycyjnych resortu turystyki. Do PTTK należał od 1951 roku. Był gorliwym obrońcą interesów Towarzystwa i miał poważny wpływ na rozpoczęcie budowy szeregu nowych obiektów turystycznych oraz remonty istniejących obiektów turystycznych. Był założycielem i prezesem koła PTTK nr 74 w resorcie turystyki, członkiem Kapituły Odznaczeń Zarządu Głównego PTTK a dodatkowo - aktywnym turystą górskim, kolarskim i kajakowym. O jego ogromnych zasługach na rzecz rozwoju turystyki świadczą jego liczne odznaczenia m.in. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, Złota Odznaka Zasłużonego Działacza Turystyki, Honorowa Odznaka Polskiej Federacji Campingu oraz Złota Honorowa Odznaka PTTK. Nie ulega wątpliwości, że Tadeusz Dohnalik był przy tym wszystkim niezwykle skromnym człowiekiem, co można zaobserwować poprzez szczątkowe informacje na Jego temat. Stał On zazwyczaj po drugiej stronie obiektywu, a nie w świetle fleszy - w odróżnieniu do Mieczysława Orłowicza. O tym drugim wiele już napisano. Nazwisko Orłowicz wielokrotnie pojawia się w opracowaniach PTTK: w publikacjach, czasopismach, w artykułach popularnonaukowych i wydawnictwach o charakterze turystycznym. Mówiono o nim "jeden z pierwszych krajoznawców" "człowiek, który stał się legendą". Próżno jednak szukać wzmianki o Dohnaliku. O artyście mówią jego fotografie, które w większości stanowią artystyczne uzupełnienie tych opracowań. Być może dlatego Dohnalik jest nazywany czasem niezasłużenie zapomnianym fotografem ze Lwowa. Mimo, że jego nazwisko figuruje pod najznakomitszymi zdjęciami krajoznawczymi, nigdy nie znalazło się w gronie najwybitniejszych fotografów. Stał w cieniu takich nazwisk jak: Juliusz Dutkiewicz, Zygmunt Klemensiewicz, Adam Lenkiewicz czy Jan Jarosiński. Biografia Dohnalika do dziś jest nierozwikłana, a wśród fotograficznych zasobów dostępnych w Internecie, jest tylko kilka fotografii ze zbiorów Muzeum Fotografii w Krakowie MuFo oraz ponad 400 fotografii ze zbiorów Mieczysława Orłowicza – będących własnością Biblioteki Narodowej. Każdy, kto interesował się biografią i działalnością Mieczysława Orłowicza, zgodzi się, że bycie fotografem jego podróży było zdecydowanie najwyższą nagrodą w życiu Dohnalika. Nawiasem mówiąc, autorem zdjęcia M. Orłowicza na Wikipedii jest właśnie Tadeusz Dohnalik. Jak każdy fotograf rzadko trafiał w kadr, a jeśli już, to gubił się w tłumie turystów.

Zbiór archiwalnych fotografii Tadeusz Dohnalika

20 zdjęć

autor: Tadeusz Dohnalik

archiwum: CFK PTTK

Fotografie posiadają wysoką wartość historyczną, artystyczną i edukacyjną. W czasach Dohnalika, fotografie pełniły funkcję propagandową - państwowotwórczą. Były materiałem szeroko wykorzystywanym w wydawnictwach turystycznych, formą inwentaryzacji krajoznawczej czyli procesu systematycznego dokumentowania polskiego krajobrazu, zabytków przyrody i kultury. Ambicją Orłowicza i Dohnalika było stworzenie Narodowej Kolekcji Fotograficznej bądź Centralnego Archiwum Fotografii Polski, dlatego też zbiory fotograficzne były regularnie pomnażane podczas turystycznych objazdów. Dziś stanowią one niezwykłe źródło wiedzy o krajoznawstwie, etnografii, historii i kulturze danego regionu. Na fotografiach znajdują się: panoramy krajobrazowe, uczestnicy wypraw, elementy zagospodarowania turystycznego, drogowskazy na szlakach, kolejki linowe, itp. Autor uchwycił wiele zabytków architektury w takich miejscowościach jak: Sandomierz, Białogard, Świdwin, Bytów, Lębork, Słupsk, Zawichost, Malbork i wiele, wiele innych. Wśród najciekawszych artefaktów możemy wymienić m.in. dzwonnicę cerkiewną św. Jana w miejscowości Drohobycz (obecnie miasto w zachodniej części Ukrainy w okręgu lwowskim), szyb naftowy w miejscowości Borysław, cerkiew w miejscowości Hrebenów, gmach miejskiej kasy Oszczędności przy ul. Wałowej we Lwowie, katedrę we Lwowie, kościół gotycki i cmentarz ewangelicki w Orłowej na Zaolziu, wieżę na rynku w miejscowości Frysztat na Zaolziu, nieistniejący już pomnik Zamenhoffa w Boguminie Nowym na Zaolziu, nieistniejący pałac hr. Larischa w Darkowie na Zaolziu czy też kapliczkę w Policznem.

Zbiór opracowano w ramach projektu „Wspieranie działań archiwalnych 2025” ogłoszony przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.

Całość opracowanego zbioru znaleźć można na: Szukaj w Archiwach.

Doktor Mieczysław Orłowicz i profesor Jan Bułhak na statku Niegocińskim

opis
Doktor Mieczysław Orłowicz i profesor Jan Bułhak na statku Niegocińskim

syg. 453/7/0/45/1324

Fotografia została wykonana niedaleko Giżycka.

24.07.1947 r.
autor: Tadeusz Dohnalik